گفتار بیضاوی در مورد رجعت

بیضاوی در تفسیر تِلْکَ إِذاً کَرَّهٌ خاسِرَهٌ مینویسد: این رجعت، بازگشت زیانکارانست، یا صاحبان این رجعت زیان کارند و معنی آن اینست که: اگر این رجعت درست باشد، ما از زیانکاران میباشیم، زیرا ما آن را دروغ میدانستیم، و این را بطور مسخره میگویند.
فَإِنَّما هِیَ زَجْرَهٌ واحِدَهٌ متعلق بمحذوف است یعنی آن را دشوار نگیرید فما هی الا صیحه واحده این رجعت، جز یک صدا که نفخه است، نیست، فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَهِ یعنی با آن صدا آنها در روی زمین زنده خواهند بود، بعد از آنکه مرده بودند و در دل زمین جای داشتند.
______________________________
(۱) سوره نازعات- ۱۲
(۲) سوره نازعات- ۱۳- ۱۴
مهدی موعود، ترجمه بحار الانوار ،متن،ص:۱۱۹۲
«ساهره» زمین سفید هموار است. علت اینکه چنین زمینی را «ساهره» گفتهاند اینست که «سراب» در آن جریان دارد، چه ساهره بمعنی جاری شدن است، عرب میگوید: «عین ساهره» یعنی چشمهای که آب آن جاری است، و ضد ساهره، نائمه است.
و هم در کتاب «منتخب البصائر» از محمد بن سلیمان دیلمی از پدرش روایت میکند که گفت: از حضرت صادق علیه السّلام تفسیر این آیه شریفه را پرسیدم:
إِذْ جَعَلَ فِیکُمْ اَنْبِیاءَ وَ جَعَلَکُمْ مُلُوکاً «۱» یعنی: شما را پیغمبران و پادشاهان قرار دادیم. حضرت فرمود: مقصود از انبیاء پیغمبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله و ابراهیم و اسماعیل و ذریه اوست، و منظور از پادشاهان ائمه اطهار میباشند، عرضکردم: خداوند چه سلطنتی بشما عطا فرموده؟ فرمود: سلطنت بهشت و سلطنت بهنگام رجعت.
نیز در کتاب مزبور از معلی بن خنیس نقل کرده که گفت: حضرت صادق علیه السّلام بمن فرمود: نخستین کسی که بدنیا برمیگردد، حسین بن علی علیه السّلام است و او چندان سلطنت میکند که از پیری ابروانش بروی دیدگانش میافتد. سپس حضرت فرمود:
اینکه خداوند (به پیغمبر) میفرماید: إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرادُّکَ إِلی مَعادٍ «۲» مقصود پیغمبر است که بدنیا برمیگردد.
علی بن ابراهیم قمی در تفسیر این آیه شریفه وَ إِنْ مِنْ اَهْلِ الْکِتابِ إِلَّا لَیُوْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ یَوْمَ الْقِیامَهِ یَکُونُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً «۳» میگوید: یعنی:
______________________________
(۱) سوره مائده- ۲۰
(۲) سوره قصص- ۸۵
(۳) سوره نساء- ۱۵۹
مهدی موعود، ترجمه بحار الانوار ،متن،ص:۱۱۹۳
هیچ کس از اهل کتاب «تورات و انجیل» نیست مگر اینکه قبل از مرگ او (عیسی) و پیش از روز قیامت بوی ایمان میآورند، و او هم (عیسی) بر آنها گواه خواهد بود. روایت شده که پیغمبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله چون بدنیا رجوع میکند تمام طبقات مردم بوی ایمان میاورند.
سپس علی بن ابراهیم میگوید: پدرم از قاسم بن محمد و او از سلیمان بن داود منقری از ابو حمزه و او از «شهر بن حوشب» نقل کرده که حجاج بن یوسف «۱» بمن گفت:
ای شهر! یک آیهای در قرآن است که مرا از درک معنی آن عاجز کرده است. من گفتم: کدام آیه است ایها الامیر؟ حجاج گفت: آیه وَ إِنْ مِنْ اَهْلِ الْکِتابِ إِلَّا لَیُوْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ است. بخدا قسم من بسیاری از یهود و نصارا را دستور دادم گردن بزنند و در آن هنگام آنها را بدقت مینگریستم، هیچ گاه ندیدم که لبهای خود را پیش از مرگش بمنظور ایمان
______________________________
(۱) حجاج بن یوسف ثقفی از مردان سنگدل و بیرحم تاریخ است. وی که بیست سال از جانب عبد الملک مروان در کوفه بر ایران و عراق یعنی یک ایالت امپراطوری بزرگ عبد الملک حکومت میکرد، در خونخواری و شقاوت نظیر نداشت. حجاج دشمن سرسخت حضرت امیر مومنان علی (ع) و خاندان آن امام عظیم الشان بود.
با جزئی بهانهای دسته دسته شیعیان را بقتل میرسانید، اگر نام زندیقی یا کافری را نزد وی میبردند خوشتر داشت تا یکنفر شیعه علی را نام ببرند! در نتیجه سختگیری حجاج، بعضی از مردم فرزندان خود را به اسامی علی و حسن و حسین و فاطمه (ع) موسوم نمیکردند، با این وصف عبد الملک بوی نوشت: مرا از کشتن اولاد عبد المطلب دور گردان زیرا دیدم که اولاد ابو سفیان، چون اصرار در قتل آنها نمودند دیری نپائید که همه نابود گشتند! تبهکاری حجاج نسبت به مردم بیگناه و خاصه شیعیان امیر- مومنان فوق العاده است. ماجرای اسف انگیز قتل کمیل بن زیاد و سعید بن خبیر دو تن از مردان بزرگ شیعه توسط وی معروف است. داستان جالب سعید با حجاج را در کتاب داستانهای اسلامی تالیف نویسنده بخوانید. حجاج بعلاوه مردم بسیاری از یهود و نصارا را هم بقتل رسانید میگویند: وی جمعا صد و پنجاه هزار نفر را بقتل رسانید.
مهدی موعود، ترجمه بحار الانوار ،متن،ص:۱۱۹۴
آوردن به عیسی حرکت دهند.
من گفتم: ایها الامیر! تاویل آیه این نیست که شما فهمیدهاید. حجاج پرسید پس تاویل آن چیست؟ گفتم: عیسی بن مریم پیش از روز قیامت بدنیا فرود میآید، و در آن موقع پیروان هیچ دینی اعم از یهودی و غیره نمیماند جز اینکه قبل از مرگ بوی ایمان میاورند، و عیسی خود پشت «سر مهدی» نماز میگذارد. حجاج گفت: ای وای! این را از کی دانستی و از کجا آوردهای؟ گفتم: محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب (امام محمد باقر) بمن خبر داد حجاج گفت: بخدا قسم این تاویل را از چشمه زلالی آوردهای!! نیز در تفسیر علی بن ابراهیم بعد از ذکر این آیه بَلْ کَذَّبُوا بِما لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا یَاْتِهِمْ تَاْوِیلُهُ یعنی: چیزی را که علم آنها بدان احاطه ندارند، تکذیب کردند، در صورتی که هنوز تاویل آن برای آنها نیامده است. کَذلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ و بدین گونه پیشینیان را نیز تکذیب نمودند. این آیه در باره رجعت نازل شده.
بیدینان وقوع رجعت را تکذیب میکنند و میگویند: رجعتی نخواهد بود.
وَ مِنْهُمْ مَنْ یُوْمِنُ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لا یُوْمِنُ بِهِ وَ رَبُّکَ اَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِینَ «۱» یعنی: بعضی بدان ایمان دارند و برخی ایمان ندارند، و خدای تو داناتر است که مفسدین کیانند.
و هم در تفسیر علی بن ابراهیم مینویسد از حضرت صادق علیه السّلام معنی آیه وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ اُمَّهٍ فَوْجاً را پرسیدند. حضرت از راوی پرسیدند: اهل تسنن در این مورد چه میگویند؟ راوی عرضکرد: آنها میگویند: این آیه مربوط بقیامت است. حضرت فرمود: آیا خداوند در روز قیامت از هر امتی جمعی را برانگیخته میکند و بقیه را رها میگرداند؟! نه! این در ایام رجعت است، آیهای که مربوط بقیامت است این است: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ اَحَداً یعنی آنها را برانگیخته میکنیم و یک نفرشان را باقی نمیگذاریم تا آنجا که میفرماید «موعدا»
______________________________
(۱) سوره یونس- ۴۰
مهدی موعود، ترجمه بحار الانوار ،متن،ص:۱۱۹۵
و نیز در تفسیر مزبور از معاویه بن عمار روایت نموده که گفت: بحضرت صادق عرضکردم معنی زندگی تنگ در آیه وَ مَنْ اَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنْکاً «۱» هر کس از ذکر ما روی بگرداند، گذران تنگی برای او خواهد بود چیست؟ فرمود:
بخدا قسم این آیه در باره نواصب (و دشمنان ما) است عرضکردم: قربانت گردم! ما که آنها را همواره در ناز و نعمت دیده و میبینیم و بدین گونه هم میمیرند. فرمود:
بخدا آنها آن زندگی ناراحتکننده و گذران تنگی را هنگام رجعت در پی خواهند داشت که در آن موقع نجاست میخورند.
همچنین در تفسیر مزبور است که آیه: وَ لَوْ اَنَّ لِکُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ما فِی الْاَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ «۲» یعنی: در زمان رجعت هر کس ظلمی در باره آل محمد نموده باشد، اگر تمام آنچه را که در روی زمین است مالک باشد، همه را میدهد تا از کیفر آن روز نجات یابد.
نیز در تفسیر مذکور ذیل آیه وَ حَرامٌ عَلی قَرْیَهٍ اَهْلَکْناها اَنَّهُمْ لا یَرْجِعُونَ «۳» یعنی: حرام است بر (مردم) قریهای که آنها را نابود کردیم که بدنیا برنگردند آنگاه علی بن ابراهیم میگوید: پدرم از محمد بن ابی عمیر و او از عبد اللَّه بن سنان و او از ابو بصیر و محمد بن مسلم و آنها از حضرت باقر و صادق علیهما السلام روایت کردهاند که فرمود: هر قریهای که خداوند مردم آن را با عذاب نابود گردانید در رجعت بدنیا برنمیگردند.
بنا بر این آیه شریفه بزرگترین آیات داله بر رجعت است. زیرا هیچ یک از مسلمانان منکر این نیست که تمام مردم اعم از آنها که با عذاب خدا نابود شدهاند یا آنان که وفات یافتهاند، همه در قیامت برانگیخته میشوند و اینکه در این آیه خدا میفرماید «لا یرجعون» مقصود اینست که در رجعت برنمیگردند؛ ولی بقیامت برمیگردند تا بدوزخ درافتند.
______________________________
(۱) سوره طه- ۱۲۴
(۲) سوره یونس- ۵۴
(۳) سوره انبیاء آیه ۹۵
مهدی موعود، ترجمه بحار الانوار ،متن،ص:۱۱۹۶
برگرفته از کتاب مهدی موعود :جلد سیزدهم از کتاب بحار الانوار نوشته آقای محمد باقر بن محمد تقی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *