گستره مصداقی عدالت در حکومت مهدوی

اشاره
افزون بر دو گستره یادشده از برخی روایات به دست میآید که عدالت حضرت حوزههای گوناگونی را در بر میگیرد که برخی از این قرارند:
یک. عدالت در داوری
پیش از این اشاره شد در برخی آیات قرآن به داوری میان مردم بر پایه عدل فرمان داده شده است.
عدالت قضایی یکی از برنامههای اساسی حکومت جهانی حضرت مهدی علیه السلام است که در برخی روایات اشاره شده است.
به خطبه ۱۳۸ نهج البلاغه، در این خصوص اشاره میکنیم. مولا علی (ع) میفرماید:
فردایی که شما را از آن هیچ شناختی نیست، زمامداری حاکمیت پیدا میکند که غیر از خاندان حکومتهای امروزی است؛ اعمال و کارگزاران حکومتها را بر اعمال بدشان کیفر میکند.
دو. عدالت در عرصه اقتصاد
اگرچه درروایات به این نوع عدالت فراوان اشاره شده، ولی به نظر میرسد عدالت اقتصادی از جهت شان و رتبه نقش تبعی دارد، اگر چه تا اندازهای میتواند زمینهساز عدالت در فرهنگ و آموزش به حساب آید.
نظام اقتصادی اسلام بر اساس عدالت است، یعنی طوری برنامهریزی شده که حق کسی از میان نرود و هر صاحب حقی بتواند متناسب با کار یا نیازش زندگی راحتی داشته باشد. این عدالت در عرصههای زیر تحقق مییابد:
الف) عدالت در توزیع: حضرت علی (ع) در زمان حکومت خود، همه تلاش خود را برای برپایی عدالت اقتصادی و اجتماعی انجام داد و در این زمینه دست به رفتاری زد که شاید هیچکس در طول تاریخ این کار را انجام نداده باشد و آن بازپسگیری اموال از ثروتمندان و رساندن آن به دست نیازمندان بود.
ب) عدالت در بهره گیری و مصرف: در اندازه مصرف نیز باید مراعات عدالت بشود و قرآن نیز در این زمینه میفرماید: کلوا و اشربوا و لاتسرفوا؛(۱) هم از نعمتهای خدا بخورید و بیاشامید و اسراف مـکنید.

۱- اعراف (۷)، آیه۳۱٫
سه. عدالت در عرصه سیاست
منظور از عدالت سیاسی این است که طبقه فرمانروا حقوق سیاسی مردم را بپردازد و مردم نیز حقوق طبقه حاکم را، حقوق طبقه حاکم همان فرمانبرداری است و البته طبق بیان امام علی (ع) خیرخواهی و تذکر به حاکم در حضور و غیبت، نیز حقی است که حاکم بر مردم دارد. در قرآن خطاب به مومنان آمده است: اطیعوالله و اطیعوالرسول و اولی الامر منکم؛(۱) خداوند را فرمانبرداری کنید و از رسول و صاحب امرتان فرمان ببرید. پیرامون حقوق سیاسی مردم نیز میتوان به آیات مربوط به مشورت و شوری مثل: و امرهم شوری بینهم و آیات مربوط به امر به معروف و نهی از منکر اشاره کرد: کنتم خیر امه اخرجت للناس تامرون بالمعروف و تنهون عن المنکر؛ نتیجه این که در قرآن عدالت به صورت بسیار گسترده مورد توجه و عنایت واقع شده است.
امام (ع) کارگزاران ناشایست را بر کنار میکند و آنان که سیرت پسندیده دارند بر کار میگمارد.
سیره مدیریتی حضرت در برکناری کارگزاران اداری ـ امراء الجور ـ همانند سیره امام علی (ع) در برکناری کسانی است که با مردم عدالت نمیورزیدند.
در جامعه مهدوی، هیچ نیرنگبازی وجود نخواهد داشت و سیره او رفتاربر پایه عدل و قوانین دادگرانه خواهد بود.

۱- نساء (۴)، آیه۵۹٫
چهار. عدالت در عرصه فرهنگ
یکی از ابعاد عدالت مهدوی، فراهمشدن امکان رشد و کمال فرهنگی و آموزشی برای جامعه است. در زمان حضرت، خردها کانونی یگانه مییابد و همه به مقتضای توانایی خود از دانش و معرفت خوشه می چینند و حکمت میآموزند تا بتوانند آهنگ پرستش و عبودیت و فضائل اخلاقی کنند. در جامعه مهدوی اگرچه عدالت اقتصادی میتواند زمینهساز عدالت فرهنگی باشد، ولی عدالت فرهنگی از شان بالاتری برخوردار است و اقتصاد و دارایی رنگ حکمت و معنویت به خود میگیرد.
برگرفته از کتاب درس نامه مهدویت جلد ۴ نوشته خدامراد سلیمیان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *