نشانه های نزدیک شدن قیامت

اشاره
پیشتر گذشت که «اشراط» جمع«شَرَط» به معنای نشانه(۱)یا سرآغاز یک چیز است و «الساعه» به بخشی از بخشهای شبانه روز گفته میشود و مقصود از آن در اینجا قیامت است؛ به جهت اینکه وقوع آن ناگهانی است و یا اینکه طول آن نزد خداوند مانند ساعتی از ساعات بندگان است.(۲)پس مراد از «اشراط الساعه»، نشانه هایی است که پیش از قیامت یا در آستانه آن، پدید میآید. واژه «اشراط» در قرآن، فقط یک بار و به صورت اضافه به ضمیر«الساعه» به کار رفته است.(۳)
در روایات «اشراط الساعه»، زنجیرهای از پدیده های انسانی و طبیعی شمرده شده که از زمان بعثت رسول اکرم (ص) آغاز و تا فروپاشی کامل نظام طبیعت ادامه مییابد و البته همه آنها را میتوان نشانه هایی از نزدیک شدن رستاخیز بزرگ دانست.
علاوه بر واژه «اشراط» از واژه هایی چون «علامات» نیز برای نشانه های قیامت استفاده شده است.(۴)
در منابع اهل سنت روایات فراوانی درباره نشانه های قیامت نقل شده است.(۵)بخاری در صحیح خود از حذیفه نقل کرده است: ما در حال گفتوگو بودیم که رسول خدا (ص) حاضر شد و فرمود: از چه سخن میگویید؟ گفتیم از قیامت؛ فرمود:
انها لَن تَقُوم حتی تَرَونَ قبلَها عشر آیاتٍ فَذَکر الدُخان والدجال والدابهَ و طلوعَ الشمسِ من مغربِها و نزولَ عیسی بن مریم (ع) و یاجوجَ و ماجوجَ و ثلاثه خسوفٍ: خَسفٌ بالمشرقِ و خسفٌ بالمغرب و خَسفٌ بجزیره العرب و آخر ذلک نار تَخرُج من الیَمن تَطردُ الناسَ الی مَحشَرهم؛(۶)قیامت آشکار نمیشود، مگر اینکه ده نشانه پیش از آن ببینید: دود، دجال، جنبنده، طلوع خورشید از سمت مغرب، نزول عیسی (ع) ، یاجوج و ماجوج، لرزش زمین در مشرق و مغرب و در جزیره العرب و آخرین نشانه آتشی است که از سوی یمن آشکار شود و مردم را به سوی محشر سوق دهد.
آن حضرت در روایت دیگری درباره نشانه های قیامت میفرماید:
عَشْرٌ قَبْلَ السَاعَهِ لَا بُدَ مِنْهَا السُفْیَانِیُ وَ الدَجَالُ وَ الدُخَانُ وَ الدَابَهُ وَ خُرُوجُ الْقَائِمِ وَ طُلُوعُ الشَمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَ نُزُولُ عِیسَی (ع) وَ خَسْفٌ بِالْمَشْرِقِ وَ خَسْفٌ بِجَزِیرَهِ الْعَرَبِ وَ نَارٌ تَخْرُجُ مِنْ قَعْرِ عَدَنٍ تَسُوقُ النَاسَ إِلَی الْمَحْشَرِ؛(۷)به ناگزیر ده چیز، پیش از برپایی قیامت، رخ خواهد داد: خروج سفیانی، دجال، پیدا شدن دود، جنبنده، خروج قائم (ع) ، طلوع خورشید از مغرب آن، فرود آمدن عیسی (ع) ، فرو رفتن [در زمین] در ناحیه مشرق و فرو رفتن در منطقه جزیرهالعرب و آتشی که از انتهای عدن بر میخیزد و مردمان را به سوی صحرای محشر راهنمایی میکند.
از آنجایی که روایات مربوط به نشانه های قیامت، در منابع اسلامی ـ بویژه اهل سنت ـ گستره بسیار وسیعی را به خود اختصاص داده و بررسی همه آنها فرصتی فراختر را میطلبد، در اینجا مبنای درس را بر روایت نقل شده از شیخ طوسی قرار میدهیم.
بنابراین میتوان مجموعه «اشراط الساعه» را ـ بویژه از نگاه منابع شیعی ـ به دو بخش تقسیمکرد:
الف. تحولات انسانی که در حلقه پایانی زندگی دنیا رخ می دهد و عبارت است از: خروج سفیانی، دجال، جنبنده، خروج قائم و فرود آمدن حضرت عیسی.
دوم. دگرگونیهای کیهانی که به فروپاشی نظام دنیا و ظهور قیامت می انجامد که عبارت است از: پیدا شدن دود، طلوع خورشید از مغربِ آن، فرو رفتن [در زمین] در ناحیه مشرق، فرو رفتن در منطقه جزیرهالعرب و آتش عدن.(۸)

۱- فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۲، ص۹۴۲٫
۲- همان، ج۲، ص ۹۰۷٫
۳- سوره محمد (۴۷)، آیه ۱۸٫
۴- شیخ حر عاملی، وسایل الشیعه، ج۱۵، ص۵۶٫
۵- جایگاه این بحث در میان اهل سنت سبب شده تا شمار قابل توجهی از آثار روایی آنان با همین عنوان و عنوانهای مشابه آن نامگذاری شود. نک: اشراط الساعه اثر مجدی سید ابراهیم، اشراط الساعه نوشته خالد الغامدی، اشراط الساعه الکبری تالیف البنکانی، اشراط الساعه و امور الآخره نگاشته محمد بن احمد کنعان، الموسوعه فی الفتن و الملاحم و اشراط الساعه، نوشته محمد احمد مبیض، صحیح الفتن و اشراط الساعه، اثر ابو انس صدیق، علامات القیامه و اشراطها اثر الجمیلی و نهایه العالم و اشراط الساعه نوشته منصور عبدالحکیم فقط بخشی از آثار با این عنوان است.

۶- مسلم بن حجاج قشیری، صحیح مسلم، ج ۲، ص ۶۶۶٫ محمد بن اسماعیل بخاری،
۷- طوسی، کتاب الغیبه، ص۴۳۶، ح۴۲۶؛ ر.ک: ابن حبان، الصحیح، ج۱۵، ص۲۵۷٫
۸- از نگاه های دیگر، تقسیمبندیهای دیگری نیز قابل ارائه است؛ مانند تقسیم از نظر زمان وقوع.
برگرفته از کتاب درس نامه مهدویت نوشته: خدامراد سلیمیان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *