نام پدر امام زمان علیه السلام

۱٫ از این باب و بابهای دیگر این کتاب روشن میشود که نباید به روایت ابی داوود، اعتنایی کرد. ابی داوود از پیامبر صلی الله علیه و آله اینگونه روایت کرده: «اگر از عمر دنیا، تنها یک روز مانده باشد، خداوند آن روز را آن قدر طولانی خواهد کرد تا اینکه مردی از من (یا اهل بیت من) را مبعوث میکند که اسم او، همانند اسم من و اسم پدرش، همانند اسم پدر من است و زمین را از عدل و داد پر میکند، همانگونه که پر از ظلم و جور شده است. به این حدیث نمیتوان اعتنا کرد؛ زیرا این همه اخباری که ما آوردهایم، دلالت دارند بر اینکه نام پدر ایشان حسن است. گنجی در کتاب” البیان” خود گفته است که ترمذی این حدیث را آورده است، ولی این قسمت که (نام پدرش هم نام پدر من است) را ذکر نکرده است. احمدبن حنبل با آن همه دقت خود در نقل احادیث، این حدیث را در چند جای سند خود ذکر کرده، ولی تنها گفته که اسم او، همانند اسم من است و بسیاری از افراد دیگر نیز، این حدیث را به این شکل نقل کردهاند. تنها کسی که این قسمت دوم را هم آورده است، زائده از عاصم است و انسان عاقل، هیچ شکی ندارد که این قسمت دوم، هیچ اعتباری ندارد، با این همه روایت که از طرق مختلف نقل شده است و این قسمت دوم را ندارد.
صاحب کتاب” کشف الغمه” میگوید: «شیعیان، این حدیث را صحیح نمیدانند؛ زیرا نام ایشان و نام پدر ایشان برای آنها ثابت و معلوم است، ولی اهل سنت، اعتقاد دارند که زائده (راوی حدیث) کسی است که معمولًا به احادیث اضافه میکند و این قسمت دوم را هم خود اوبه حدیث اضافه کرده است. این کلامی کوتاه در رابطه با سند این حدیث بود و با این توضیحات، روشن شد که این قسمت دوم حدیث، اعتباری ندارد و انسان مطمئن میشود که زائدهای است که
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۴۱
راوی حدیث آن را اضافه کرده است.
احتمال دیگری هم وجود دارد که این قسمت از حدیث را اهل سیاست و ریاست به حدیث اضافه کرده باشند؛ زیرا احادیث در تاسیس حکومتها و موفق بودن سیاستها نقش بزرگی داشتهاند و به همین دلیل روسای حکومتها، حتی دستور به جعل احادیث میدادند تا به وسیله آن احادیث، دلهای مردم رابه سوی حکومت خویش جلب نمایند. شاهد این گفته ما، رفتار معاویه و شدت عمل و برخورد او با کسانی بود که فضایل و مناقب علی علیه السلام را روایت میکردند و دادن جایزه از طرف او به کسانی که در نکوهش علی علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام احادیثی را جعل میکردند و یا در مدح عثمان و دیگر سران بنی امیه احادیثی را جعل مینمودند و بندگان زر و سیم و دنیایی همچون ابوهریره را برای این کار اجیر کرده بود و در ابتدای حکومت بنیعباس هم، وضع به همین گونه بود و جاعلین احادیث به امر آنها یا برای تقرب به آنها احادیثی را جعل کردند و سیاستها، اعمال و رفتار آنها را با آن احادیث جعلی تایید کردند.
از مسائلی که عباسیون برای اینکه حکومت نامشروع خویش را بر پایه دینی استوار کرده باشند، به آن تمسک پیدا کردند، بشارتهایی بود که در زمینه حضرت مهدی علیه السلام وارد شده بود.
با این توضیحات بعید نیست که این جمله «اسم ابیه اسم ابی» برای تقویت و تایید حکومت محمّد بن عبداللَّه منصور عباسی که ملقب به مهدی بوده، به این حدیث اضافه شده باشد و یا برای تایید محمّد بن عبداللَّه بن حسن که ملقب به نفس زکیه بوده، جعل شده باشد.
به نظر من این احتمال، خیلی قوی است. بعضی از مورخان همانند صاحب فخری در کتاب «آداب السلطانیه و الدول الاسلامیه» گفتهاند که عبداللَّه، در قلب و دل بعضی از مردم این گونه القا کرده بود که فرزند او محمّد، همان مهدی موعود
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۴۲
است و او کسی است که این قسمت دوم را روایت کرده است. امام صادق علیه السلام به پدر او فرمود: «پسرش به این چیزی که مورد نظر اوست، نخواهد رسید».
در هر حال، اعتبار و ارزشی برای این قسمت از حدیث وجود ندارد، خصوصاً در مقابل آن اخبار زیادی وجود دارد که این قسمت در آنها ذکر نشده است. البته دلایل دیگری نیز برای این قسمت وجود دارد، از جمله:
۱٫ آنچه در کتاب” البیان” کنجی شافعی ذکر شده است، احتمال دارد که اشتباه از نویسنده باشد و پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده باشد: «اسم ابیه اسم ابنی؛ یعنی نام پدر او، هم نام پسر من است»؛ و مراد، امام حسن مجتبی علیه السلام باشد و اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله از ایشان تعبیر به فرزندم کند، بسیار زیاد است و راوی اشتباه کرده است و ابنی را ابی نوشته است و حدیث ۴ همین باب این احتمال را تایید میکند.
۲٫ آنچه کمال الدین محمّد بن طلحه شافعی بیان کرده است، اوّل اینکه: در زبان عرب شایع و معمول است که کلمه «اب» بر جدّ بزرگ نیز اطلاق شود و در قرآن هم این گونه اطلاق وجود دارد، مثل: مِلَّهَ اَبیکُمْ إِبْراهیمَ [۲۹۲] و نیز کلام حضرت یوسف علیه السلام که در قرآن است:
وَاتَّبَعْتُ مِلَّهَ آبَآءِی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحاقَ وَیَعْقُوبَ [۲۹۳] و نیز در کلام و احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله هم این گونه اطلاقات وجود دارد، همانند حدیث معراج که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: من گفتم: «این کیست؟» او گفت: «این فرد، پدرت ابراهیم است». پس از این مطالب روشن شد که لفظ «اب» بر جد و اجداد بالاتر هم اطلاق میشود.
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۴۳
دوم اینکه، کلمه اسم بر کنیه و بر صفت فرد هم اطلاق میشود و حتی صفحاء و بلغاء هم این کار را کردهاند و در احادیث هم اینگونه استعمالها وجود دارد و حتی مسلم و بخاری از علمای اهل سنت نقل کردهاند که پیامبر صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام را ابوتراب نامید و اسمی محبوبتر از این اسم نزد او وجود نداشت. در اینجا، آنها اسم را بر کنیه اطلاق کردهاند؛ زیرا ابوتراب کنیه است و اسم نمیباشد.
حال که این دو مطلب روشن شد، بدان که پیامبر صلی الله علیه و آله دو نوه داشت، ابومحمّد حسن علیه السلام و اباعبداللَّه حسین علیه السلام و پیامبر صلی الله علیه و آله در این حدیث به جای استفاده از کنیه، از اسم استفاده کرده است و مراد ایشان از اسم، کنیه میباشد و همچنین به جای استفاده از کلمه جد، از کلمه «اب» استفاده کرده و مراد ایشان از اب، جد میباشد و در واقع معنی کلام پیامبر صلی الله علیه و آله این میباشد که: نام او، هم نام من است؛ یعنی محمّد و کنیه جد او، نام پدر من میباشد؛ زیرا جد حضرت مهدی علیه السلام امام حسین علیه السلام؛ یعنی اباعبداللَّه است و نام پدر پیامبر صلی الله علیه و آله عبداللَّه است در واقع پیامبر صلی الله علیه و آله با کلامی کوتاه و مختصر این مطلب را هم رساندهاند که حضرت حجت علیه السلام از فرزندان و نسل امام حسین علیه السلام میباشد. پس با این اوصاف، تمامی صفات و نشانههایی که پیامبر صلی الله علیه و آله بیان فرموده، در حضرت مهدی علیه السلام وجود دارد و این توضیح و بیان برای دفع شبهه از این حدیث، کافی است.
۳٫ آنچه در کتاب” بحارالانوار” از بعضی از معاصرینِ علّامه مجلسی نقل شده که کنیه امام حسن عسکری علیه السلام ابومحمّد است و عبداللَّه، پدر رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله هم کنیهاش ابومحمّد است، پس دو کنیه، همانند یکدیگر هستند، همانگونه که بیان شد، کنیه داخل در اسم است.
۴٫ آنچه بعضی از بزرگان آن را نقل کردهاند که بهترین وجه هم همین است که بگوییم اصل خبر و حدیث این گونه بوده است: «اسمه اسمی و اسم ابی»؛ یعنی نام
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۴۴
او، نام من و نام پدر من است و او هم نام من و هم نام پدر من است و در اخبار بسیاری آمده است که حضرت مهدی علیه السلام سه اسم داشتهاند که یکی از آنها عبداللَّه است که نام پدر پیامبر صلی الله علیه و آله هم همین بوده است. از طرفی در بعضی از روایات اینگونه داریم که «اسمه اسم ابی»؛ یعنی او هم نام پدر من است و در این روایت مورد بحث ما، چون راوی نمیدانسته که حضرت مهدی علیه السلام اسمی هم، به نام عبداللَّه دارد، معنی روایت را نفهمیده و به همین خاطر، خودش کلمه اسم ابیه را اضافه کرده است و اگر این گونه باشد، دیگر هیچ ایرادی بر این خبر وارد نمیباشد؛ زیرا دانستیم که حضرت مهدی علیه السلام سه اسم دارد.
۵٫ بیان نموده است (همان بزرگی که پاسخ چهارم را داده بود) که احتمال دارد حدیث اینگونه بوده باشد: «اسمه اسمی و اسم ابنه اسم ابی»؛ یعنی او هم نام من و نام فرزند او، نام پدر من است؛ زیرا در بعضی از روایات داریم که نام یکی از فرزندان حضرت مهدی علیه السلام عبداللَّه است و یکی از کنیههای ایشان اباعبداللَّه است و این روایت را که به این موضوع دلالت دارد در باب اوّل، فصل دو، حدیث ۵۳ آوردهایم.
۶٫ فاضل گرانقدر، محمّد رضا امامی در کتاب” جنّات الخلود” ذکر کرده که امام حسن عسکری علیه السلام دو نام دارد: یکی حسن و دیگری عبداللَّه و همچنین از علمای شیعه، صاحب کتاب” کفایه الموحدین” و در بین علمای اهل سنّت ملک العلما، قاضی شهاب الدین دولت آبادی، صاحب تفسیر” بحر موّاج”،” مناقب السادات” و” هدایه السعداء” و علمای دیگری چون صاحب کتاب” نجم الثاقب” و نیز مولی معین هروی، صاحب تفسیر” اسرار الفاتحه” این مطلب را بیان کردهاند که امام حسن عسکری علیه السلام دو نام داشته و بنابراین دیگر جایی برای اشکال باقی نمیماند.
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۴۵
۱٫ مفضل بن عمر گفت: نزد مولای خویش، امام صادق علیه السلام رفتم و از ایشان در مورد جانشین پس از خود سوال کردم. امام علیه السلام فرمود: «ای مفضل! امام پس از من موسی علیه السلام میباشد و امام منتظر علیه السلام فرزند حسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی علیه السلام میباشد».[۲۹۴] ۲٫ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «نام او، هم نام من و نام پدرش، هم نام پسر من است و او از فرزندان دختر من است».[۲۹۵]
برگرفته از کتاب سلسله مباحث امامت و مهدویت نوشته آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *