شیعه و قیام مسلّحانه

پرسش دوم:
آیا از جمله شرطهای امامت امام معصوم، قیام مسلحانه است؟ و آیا قیام مسلحانه به طور مطلق و در هر شرایطی جزء برنامههای شیعه است؟ یعنی شیعه باید همواره در حال نبرد مسلحانه با نظامهای ستمگر حاکم باشد؟ یا اینکه در این موضوع نیز همان شرایطی که در امر به معروف و نهی از منکر مطرح است مورد نظر میباشد؟ و دیگر اینکه در قیامهای مسلحانه علیه حکومت بنی امیّه، شیعه چه نقشی داشته است؟
پاسخ:
شیعه در برنامه جهاد با کفار غیر از برنامه اسلام که در کتابهای فقه مشروحاً بیان شده، برنامه دیگری ندارد. بسیاری از فقها شرط وجوب آن را حضور امام معصوم و دعوت او به جهاد میدانند.
ولی در دفاع از کیان اسلام، نوامیس مسلمین و دفع هجوم دشمنان از حدود و ثغور اسلامی، خواه این فیزیکی یا فرهنگی و یا اقتصادی باشد، یک تکلیف واجب همگانی است و حتّی به حکم آیه شریفه:
وَاَعِدُّوا لَهُم ما اسْتَطَعْتُم مِن قُوَّهٍ وَمِن رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ.
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۸
وَعَدُوَّکُمْ [۱۰] [ «هر نیرویی در قدرت دارید، برای مقابله با آنها- دشمنان- آماده سازید! و همچنین اسبهای ورزیده- برای میدان نبرد- تا به وسیله آن، دشمنِ خدا و دشمنِ خویش را بترسانید!».]
آمادگی برای حفظ و حراست از مرزهای فیزیکی و فرهنگی یک تکلیف واجب الهی است. منتهی در جبهه جنگ و نبرد فیزیکی از طریق تهیه اسلحه نظامی و در جبهه دفاع فرهنگی و اقتصادی از طریق آماده کردن ابزارهای خاص آن؛ در این جهت عصر حضور امام علیه السلام با دوره غیبت فرق نمیکند.
همان طور که خانه مسلمان، عیال، مال و جان او باید مامون از خطر و هجوم بیگانگان باشد،
«و من قتل دون ماله فهو شهید»؛[۱۱]
[ «و هر کس که برای دفاع از دارایی خویش کشته گردد شهید است».]
وطن اسلامی هم که خانه همه است، باید از خطر درامان باشد.
این اجمال برنامه در برخورد با دشمنان خارجی است، امّا در برخورد با جریان ضد اسلام داخلی و عواملی که از داخل منافقانه برای مقاصد جاه طلبانه به اسلام و مسلمین ضربه میزنند، مواضعی که برای دفع این مفاسد انجام میشود باید در حدّی باشد که بتواند آن حرکت ضد اسلامی را برطرف نماید.
البته در مواردی که این حرکت، کیان اسلام را در خطر اندازد یا احکام اسلام و امنیّت جامعه اسلامی را در معرض تهدید قرار دهد و دفع این خطر به حرکت
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۲۹
نظامی نیاز پیدا کند، در چنین شرایطی قیام مسلحانه واجب میشود.
خلاصه در تفکّر شیعی، بیتفاوتی در مقابل جریانات مخالف و ظالمانه محکوم است.
مسلمان باید به تمام اموری که به عزّت و شوکت اسلام و مسلمین و اعتلاء کلمه اللَّه، ارتباط پیدا میکند، اهمیّت بدهد و در هر مورد به وظیفه و تکلیف خود عمل کند.
مع ذلک از شرایط امامت امام، چنانکه به زیدیّه نسبت میدهند، قیام مسلحانه نیست و چنین نیست که هر رهبرِ گروه مسلحانه، هرچند از سادات و خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله باشد امام به حساب بیاید و کسی که به ظاهر قیام و مبارزه مسلحانه نداشت به این بهانه نمیشود او را غیر امام دانست، چنانکه در مورد امام زین العابدین و امام باقر و امام صادق علیهم السلام چنین بود. چون اوّلًا: سیاست غیر مسلحانه آنها در اعتلاء کلمه اسلام و حراست از حقّ و نگهبانی از شرع در زمان خودش، از قیام مسلحانه کارسازتر بوده است.
ثانیاً: همان طور که در حدیث محمود بن لبید از حضرت زهرا علیها السلام روایت شده است:
«مثل الامام مثل الکعبه اذ یوتی و لا یاتی»[۱۲]
وظیفه مردم است که گرد شمع وجود امام اجتماع کنند و برای نصرت او و اعتلاء کلمه اسلام و پاسداری از اهداف دین اعلام حضور کنند در آن صورت امام به هر صورت که مقتضی باشد موضعگیری میکند.
چنانکه امیرالمومنین علیه السلام بعد از قتل عثمان، وقتی مردم با آن شور و شوق از هر طرف برای بیعت با آن حضرت هجوم آوردند، مردم را بیجواب
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۳۰
نگذاشتند، فرمودند:
«امّا و الّذی فلق الحبّه و برا النّسمه لولا حضور الحاضر و قیام الحجه بوجود الناصر و ما اخذ اللَّه علی العلماء الّایقارّوا علی کظّه ظالم و لا سغب مظلوم، لالقیت حبلها علی غاربها وَلسقیتُ آخرها بکاس اوّلها و لالفیتم دنیاکم هذه ازهد عندی من عطفه عنز»؛[۱۳]
[ «آگاه باشید! به خدا سوگند، خدایی که دانه را شکافت، و انسان را آفرید، اگر نه این بود که جمعیّت بسیاری گرداگردم را گرفته، و به یاریام قیام کردهاند، و از این جهت حجّت تمام شده است، و اگر نبود عهد و مسوولیتی که خداوند از علما و دانشمندان- هر جامعه- گرفته که در برابر شکم بارگی ستمگران و گرسنگی ستمدیدگان سکوت نکنند، من مهار شتر خلافت را رها میساختم و از آن صرف نظر مینمودم و آخر آن را با جام آغازش سیراب میکردم- آن وقت- خوب میفهمیدید که دنیای شما- با همه زینتهایش- در نظر من بیارزشتر از آبی است که از بینی گوسفندی بیرون آید!»]
امّا در مورد قیامهای مسلّحانه علیه بنی امیّه، غیر از شورشهایی که از سوی خوارج برپا شد و هیچکدام هم به نتیجه نرسید، انگیزه و علّت سایر قیامها، خونخواهی از قاتلان حضرت سیّد الشهداء علیه السلام و اعتراض به مظلومیّت اهل بیت علیهم السلام بود. از جمله آنها، قیام عین الورده و قیام مختار است که در هر دو تعداد زیادی از شیعیان شرکت داشتند. سپس قیام جناب زید و قیامهای دیگر است که همه از محبّت و مودّت نسبت به اهل بیت علیهم السلام و اعلام تنفّر و انزجار نسبت
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۳۱
به بنی امیّه ناشی میشد، لذا میبینیم، مردی چون کمیل در قیام عبدالرحمن بن محمّد بن اشعث شرکت میجوید و یا در قیام اخیر که منتهی به انقراض حکومت بنی امیّه و قطع سلطه آنها از اکثر ممالک اسلام شد.
انگیزه اصلی واقعه جانسوز کربلا، و شهادت دلخراش زید بنعلی علیهما السلام و یا در یک کلمه، مظلومیت اهل بیت علیهم السلام بوده است.
بنابراین در این قیامهای بر ضد بنی امیّه، آنچه مهم بود، نقش شیعه و استفاده از مواضع مظلومانه اهل بیت علیهم السلام است. هرچند بعد از شهادت سیّد الشهداء علیه السلام سایر امامان در مقام قیام برنیامدند، چون اوضاع را برای برقرار شدن حکومت عدل اسلامی از طریق قیام مسلحانه مناسب نمیدیدند، لذا در سنگرهای دیگری به انجام تکالیف الهی خود در خصوص نشر احکام و دفع بسیاری از بدعتها پرداختند. حتّی در جریان آخرین قیام علیه بنی امیّه بعد از پیروزی، تنها شخصیّتی که برای زعامت از همه سزاوارتر بود، امام جعفر صادق علیه السلام بود، ولی با اینکه به آن حضرت این کار را پیشنهاد کردند، امام صادق علیه السلام از پذیرفتن آن خودداری کرد و در پیش گرفتن چنین سیاستی از جانب وی به اعتقاد شیعه در نتیجه یک فرمان از جانب پیغمبر صلی الله علیه و آله بود که به وسیله وحی برای پیغمبر صلی الله علیه و آله خبر داده شده بود، به علاوه هر امامی تکلیف خود را در برابر شرایط موجود بهتر از همه میداند، و همیشه مهمتر را بر سایر امور مقدّم مینماید، در این مساله هم اگر حضرت زعامت را میپذیرفت، مصالح مهم اسلام ضایع میشد، چون بر هر صاحب نظری روشن بود که در آنچنان شرایطی، امکان اجرای احکام نورانی اسلامی و حاکمیّت بخشیدن به نظام عدل اسلامی فراهم نبود.
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۳۲
برگرفته از کتاب سلسله مباحث امامت و مهدویت نوشته آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *