روایات بر کثرت آشفتگیها زمان غیبت کبری.

تاریخ غیبت کبری ،ص:۲۹۲
(۱) اینگونه روایات را گروه بسیاری از راویان و حدیثنویسان شیعه و سنی روایت کردهاند، از جمله نویسندگان زیر:
(۲) ۱) بخاری از حضرت رسول- صلوات اللّه و سلامه علیه و آله-:
«زمان نزدیک میشود، کارها کم میگردد، خودخواهیها و کینهتوزیها گسترده میشود، فتنه و آشوبها پدید میآید …»
(۳) ۲) بخاری از رسول خدا- صلّی اللّه علیه و آله-:
«به زودی فتنههایی خواهد آمد، آن کس که بنشیند، بهتر است از آن کس که بپاخیزد و قیام کند …» «۶»
این روایت را مسلم با اسناد دیگری نیز نقل کرده است. «۷»
(۴) ۳) بخاری از رسول خدا- صلّی اللّه علیه و آله-:
«من جایگاه فرود فتنهها را در خانههای شما، همچون جای ریزش باران میبینم.» «۸»
بخاری برای این روایت اسناد متعدّد نقل کرده است.
(۵) ۴) نعمانی از حضرت صادق- علیه السلام- در ضمن حدیثی طولانی، از «فتنهها و آشوبهای گمراه کننده وحشتزا» خبر داده است. «۹» و نیز از حضرت امام محمد تقی- علیه السلام- روایت کرده که آن حضرت فرموده است:
«قائم- علیه السلام- قیام نمیکند، مگر در هنگامی که ترس شدیدی بر مردم سایه افکنده باشد و زلزلهها و فتنه و بلا مردم را در بر گرفته باشد …» «۱۰»
معنای فتنه:
(۶) در لغت عرب، فتنه چندین معنی دارد، که بر حسب اختلاف آن معانی، این احادیث را میتوان به چندینگونه معنی کرد، گرچه میشود همه را به یک
______________________________
(۵) صحیح بخاری ۹/ ۶۱٫
(۶) صحیح بخاری ۹/ ۶۴٫
(۷) صحیح مسلم ۸/ ۱۶۸- ۱۶۹٫
(۸) صحیح مسلم ۸/ ۱۶۸- ۱۶۹٫
(۹) غیبت نعمانی/ ۱۵۳٫
(۱۰) غیبت نعمانی/ ۲۳۵٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۲۹۳
معنی نیز برگرداند که شامل همه بشود.
(۱) معنای اوّل: آزمایش و اختبار؛ اصل این کلمه از ریشه «فتنت الفضّه و الذهب» گرفته شده است، وقتی که نقره و طلا را با آتش ذوب میکنند تا خوب را از بد جدا سازند. و کلمه «فتن» به معنای احراق و سوزانیدن است، و آیه شریفه قرآنی که میفرماید: یَوْمَ هُمْ عَلَی النَّارِ یُفْتَنُونَ «۱۱» از همین ریشه گرفته شده است، یعنی: روزی که آنان در آتش سوخته میشوند.
(۲) مویّد این مطلب که فتنه بدین معنی است، روایتی است که نعمانی از حضرت موسی بن جعفر- علیه السلام- روایت کرده است، که حضرت در ضمن تفسیر آیه شریفه الم اَ حَسِبَ النَّاسُ اَنْ یُتْرَکُوا اَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ «۱۲» فرموده است: «یفتنون کما یفتن الذّهب» و سپس فرمود: «یخلصون کما یخلص الذهب» «۱۳» که فتنه را به معنای خالصسازی و جدا کردن قرار دادهاند.
اگر این معنی را از کلمه فتنه در نظر گیریم، روایاتی را که دلالت بر کثرت فتنه میکند، باید به روایات امتحان و اختبار ملحق ساخته و در ضمن آنها بیاوریم؛ زیرا فتنه در این روایات همان معنی تمحیص و پاکسازی را میدهد و آن خالص شدنی که در روایت آخر ذکر شده است همان پیروزی و موفقیّت در سرانجام این تمحیص و امتحان است.
(۳) معنای دوم: کفر و گمراهی و گناه؛ «فاتن» یعنی: کسی که از راه حق گمراه میکند. «فاتن» اسم شیطان است. «فتن الرجل» یعنی: شخص را از امر حقّی که بر آن بود، جدا نمود. و در آیه شریفه وَ إِنْ کادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی اَوْحَیْنا إِلَیْکَ «۱۴» به همین معنی آمده است، یعنی: همانا نزدیک بود که تو را از راهی که به تو وحی کرده بودیم، دور سازند و منحرف کنند.
حال اگر فتنه را به این معنی بگیریم، اینگونه روایات را میتوانیم به
______________________________
(۱۱) ذاریات/ ۵۱۳٫
(۱۲) عنکبوت/ ۲٫
(۱۳) غیبت نعمانی/ ۲۰۲
(۱۴) اسراء/ ۷۳٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۲۹۴
روایات گویای پدید آمدن ظلم و جور ملحق سازیم و در ردیف آنها قرار بدهیم.
(۱) معنای سوم: اختلاف مردم در آرا و افکار، مویّد این مطلب روایتی است که نعمانی در حدیث گذشته از حضرت جواد الائمه- علیه السلام- نقل کرده که حضرت در آنجا فرموده است: «و فتنه و بلاء یصیب الناس و طاعون و سیف قاطع بین العرب و اختلاف شدید فی النّاس و تشتّت فی دینهم و تغیّر فی حالهم» «۱۵» حال اگر بدین معنی باشد، این گونه روایات را باید در ردیف روایات تشتت افکار قرار بدهیم.
(۲) معنای چهارم: قتل و کشتار؛ به همین معنی در آیه شریفه إِنْ خِفْتُمْ اَنْ یَفْتِنَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا «۱۶» آمده است، یعنی: اگر ترسیدید که شما را بکشند کسانی که کافر گذشتهاند. «۱۷»
و با این معنی، این روایات در ضمن احادیث مربوط به پدید آمدن هرج و مرج و کشتار که در آینده آنها را نقل خواهیم کرد وارد میشود.
(۳) صحیح آن است که تمام این معانی را میتوان به یک معنی ارجاع داد، و یا اینکه بگوییم تمام این معانی را، این احادیث در بردارد؛ زیرا امتحان و آزمایش خداوندی- که معنای اوّل بود- در جایی بیشتر نتیجهبخش است که کفر و بیدینی- که معنای دوم بود- در آنجا زیاد باشد، و کفر و بیدینی و انحراف، هیچگاه در یک فکر و مذهب مشخّص و واحد نیست، بلکه بیشتر در جایی است که اختلاف و تناقض اندیشهها و افکار باشد- و این معنای سوم بود- و با وجود اختلافات و درگیریهای فکری، خونریزی و قتل پدید میآید و کشتار به دنبال دارد- و این معنای چهارم بود. و لذا تمامی این معانی، در اخبار و روایات آمده است، چون ارتباط و وابستگی زیادی بین آنها وجود دارد، چنانکه به زودی مفصلا بحث خواهیم کرد.
______________________________
(۱۵) غیبت نعمانی/ ۲۳۵٫
(۱۶) نساء/ ۱۰۱٫
(۱۷) توضیح معانی مختلف «فتنه» از لسان العرب نقل شده است.
تاریخ غیبت کبری ،ص:۲۹۵

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *