بی نیازی خدا از یاری غیر در روایات

امّا مگر خداوند نیاز به یاری مخلوقات خود دارد؟ اگر او از غیر خود بی نیاز می باشد، یاری کردن او چه معنایی دارد؟
امیرمومنان علیه السلام ضمن توضیحی که درباره آیه دیگری از قرآن فرموده اند، به این سوال پاسخ داده اند:
فقد قال اللهُ سبحانَه: «اِن تَنصُروا اللهَ یَنصُرکُم و یُثَبِّت اَقدامَکُم»…(۲) فلم یَستَنصِرکم مِن ذُلٍّ…، استَنصَرَکُم و له جُنُودُ السّمواتِ و الارضِ و هو العزیزُ الحکیم… اَرادَ اَن یَبلُوکُم اَیُّکم اَحسَنُ عملاً.
پس همانا خداوند سبحان فرموده است: «اگر به یاری خدا برخیزید، او شما را یاری می کند و قدم هایتان را استوار می سازد»… پس خداوند از روی خواری و ضعف از شما یاری نخواسته است… او در حالی از شما یاری طلبیده که لشکریان آسمان ها و زمین از آن او است و او عزیز و حکیم می باشد… خواسته است شما را آزمایش کند که کدام یک عمل نیکوتر دارید.(۳)
بنابراین یاری کردن خداوند در حقیقت امتحان بندگی اوست. هرکس عمل نیکوتری داشته باشد، خدا را بهتر یاری کرده است؟ حال این پرسش مطرح می شود که: عمل نیکو انجام دادن چه ارتباطی، با مفهوم یاری رساندن به خدا دارد؟

۱- اصول کافی/ ج۸/ ص۲۶۸/ ح۳۹۶٫
۲- محمّد صلّی الله علیه و آله و سلّم/۷٫
۳- نهج البلاغه با ترجمه فقیهی/ خ۱۸۱٫
{صفحه۳۷۶}
این سوال را می توان با توجّه به هدفی که خدای متعال در خلقت انسان معیّن فرموده، پاسخ داد. اگر انسان ها در مسیر هدف از خلقت خویش حرکت کنند، در حقیقت به آن چه خداوند از ایشان خواسته است، جامه عمل پوشانده اند. در آن صورت می توان گفت که هدف خداوند را عملی ساخته اند یا به تعبیر مسامحی، خداوند را به هدفش رسانده اند. پس گویی که خدای متعال را در رسیدن به هدف خود یاری کرده اند. البتّه این تعبیر (یاری کردن) در مورد پروردگار (به عنوان یاری شده) به معنای حقیقی اش به کار نرفته و نمی تواند به کار رود. امّا در همه صفات مخلوقات، که در مورد خداوند به کار رفته، همین محذور وجود دارد. قاعده کلّی برای فهم معنای مقصود از این الفاظ در مورد خداوند، این است که اثر و نتیجه آن صفت را به او استناد دهیم؛ همین و بس. مثلاً اگر به خداوند «سمیع» و «بصیر» اطلاق شده است، هیچ معنایی جز این که شنیدنی ها و دیدنی ها از خداوند مخفی نیست، برای آن ها نمی توان قائل شد. بیش از این مقدار هر مفهومی که از این صفات به ذات خداوند نسبت دهیم، تشبیه محض خواهد بود که عقلاً مردود است.
در این جا هم نتیجه و اثر یاری کردن دیگری را به خدای متعال نسبت می دهیم. ما دیگری را چگونه یاری می کنیم؟ وقتی که در جهت تحقّق بخشیدن خواست او قدمی برداریم. البتّه او ممکن است به ما احتیاج داشته باشد یا از ما بی نیاز باشد و صرفاً بخواهد ما را در عمل آزمایش کند.
خدای متعال قطعاً احتیاجی به ما ندارد، ولی برای آزمودن ما، دستور یاری کردن داده است؛ که این هم چیزی جز قدم برداشتن در راه بندگی و اطاعت امر او نیست. بنابراین یاری خداوند به این است که به تکلیف بندگی او به درستی عمل کنیم.
برگرفته از کتاب آفتاب در غربت نوشته آقای محمد بنی هاشمی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *