اوضاع تاریخی زمان صدور دو نامه شیخ مفید با امام مهدی

این اوضاع را- به آن اندازه که تاریخ اسلام گویای آن است- بایستی بررسی نماییم؛ زیرا برای بررسی پیشگوییهای موجود در نامهها توجّه داشتن به آن مسائل لازم است.
______________________________
(۱) کامل ۷/ ۳۱۳٫
(۲) تاریخ الغیبه الصغری/ ۴۱۳٫
(۳) احتجاج ۲/ ۳۱۸٫
(۴) احتجاج ۲/ ۳۲۵٫
(۵) احتجاج ۲/ ۳۲۴٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۱۶۹
سخن خود را پیرامون این شرایط تاریخی در ضمن سه مطلب خلاصه میکنیم:
(۱) ۱- در آن زمان، کشورهای اسلامی دچار از هم گسیختگی و تجزیه بودند.
در ایران اواخر دوران آل بویه بود. میان فرمانروایان و سرکردگان خود آنها پیکار بود، و از سوی دیگر با فرمانروایان ترک که بر خراسان و ما وراء النهر پس از دولت سامانی حکومت میکردند، در جنگ و ستیز بودند. در سال ۴۰۷ در آندلس کار به تجزیه و از هم پاشیدگی رسیده بود «۶». فاطمیون، فرزندان مهدی آفریقایی، در مصر حکومت مستقلی تشکیل داده بودند، و پس از درگذشت خلیفه عباسی، الحاکم بامر اللّه، در سال ۴۱۱، و روی کار آمدن فرزند او الظاهر باللّه «۷» میتوان گفت که مصر توسط خلفای فاطمی در میان سایر نقاط از آرامش بیشتری برخوردار بود.
(۲) وضع شمال آفریقا نیز پس از آنکه المعزّ الدین اللّه در سال ۳۵۸ «۸» از آنجا رهسپار مصر شد و در آن حکومت فاطمی را تشکیل داد، دوباره به تشتّت و جنگ و جدال میان زمامداران بازگشت. در سال ۴۰۶ در شمال آفریقا جنگ عمومی در گرفت که با پیروزی فرمانروای آنجا «بادیس» پایان پذیرفت. و بعد از مرگ او در همان سال المعز «۹» فرزندش جای او را گرفت و در سال ۴۱۳ «۱۰» از دنیا رفت.
(۳) و امّا بغداد، پس همواره حکومت آن از سال ۳۸۱ به دست القادر باللّه عباسی بود. وی مدعی شد که حضرت علی- علیه السلام- را در خواب دیده و حضرت به او فرموده است که: خلافت به تو میرسد و عمری طولانی خواهی داشت، با فرزندان و شیعیان من به خوبی رفتار کن. «۱۱»
______________________________
(۶) کامل ۷/ ۲۹۰٫
(۷) کامل ۷/ ۳۰۴٫
(۸) کامل ۶/ ۳۴۱٫
(۹) کامل ۷/ ۲۷۹٫
(۱۰) کامل ۷/ ۳۱۳٫
(۱۱) کامل ۷/ ۱۴۹٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۱۷۰
در این سالها سرپرستی و نقابت آل علی- علیه السلام- در دست شریف سیّد مرتضی علم الهدی بود که بعد از درگذشت محمّد بن الحسین، شریف رضی در سال ۴۰۶، به او رسیده بود. «۱۲»
(۱) شهر مکّه نیز دارای امنیّتی نبود. در سال ۴۱۴ در اولین گروهی که به حج آمده بودند در روز جمعه مردی از اهالی مصر که در یک دست شمشیر و در دست دیگر گرزی گرفته بود، سه بار با گرز به حجر الاسود زد و فریاد برآورد: «تا کی حجر الاسود و محمّد و علی پرستیده شوند؟ اگر کسی میتواند مرا از این کار بازدارد! من میخواهم خانه کعبه را خراب کنم.» بیشتر مردمی که آنجا بودند، ترسیدند و از دور او فرار کردند، و نزدیک بود که بگریزد. مردمی بر او حمله کرد و با خنجری که بر او زد او را کشت. مردم او را تکه تکه کرده و سوزاندند. و کسانی را هم که متّهم به همکاری با او بودند، گرفته و سوزانیدند. «۱۳»
بغداد نیز در سال ۴۱۶ از دست دزدان و راهزنان امنیتی نداشت و در سال ۴۱۷ ترکها آشوب بپاکردند تا بدانجا که خانهها و مغازههای شهر را آتش زدند. «۱۴»
(۲) ۲- این آشوبها به مراسم حج نیز سرایت کرد، به طوری که حجاج گاهی آن قدر به زحمت و مشقّت میافتادند که مراسم حج تعطیل میشد، به طوری که در سالهای ۴۰۱ «۱۵»، ۴۱۰، و ۴۱۱ «۱۶» و ۴۱۶ «۱۷» و ۴۱۷ «۱۸» و ۴۱۸ «۱۹» اتفاق افتاده است، در همین سالها وساطتهایی برای بهبودی وضع حجاج از سوی فرمانروای
______________________________
(۱۲) کامل ۷/ ۲۸۱٫
(۱۳) کامل ۷/ ۳۱۴٫
(۱۴) کامل ۷/ ۴۲۳٫
(۱۵) کامل ۷/ ۲۵۶٫
(۱۶) کامل ۷/ ۳۱۰٫
(۱۷) کامل ۷/ ۳۲۴٫
(۱۸) کامل ۷/ ۳۲۷٫
(۱۹) کامل ۷/ ۳۳۰٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۱۷۱
خراسان یمین الدوله محمود بن سبکتکین انجام میگرفت. «۲۰»
(۱) ۳- بین فرق اسلامی نیز حوادثی تاسف بار اتفاق میافتاد. علت اصلی این رویدادها آن بود که از ابتدای تاسیس دولت آل بویه در فارس و عراق، و دولت آل حمدان در حلب، حکومت به دست شیعیان افتاده بود، و آل بویه در تعیین جانشین برای خلیفه و تعیین وزیر سیطره و دخالت داشتند. آنها به پیروان خود در اقامه شعائر و انجام مراسم مذهبی، در اعیاد و وفیات، آزادی کامل داده بودند، و این اثر خوبی در روحیه پیروان سایر مذاهب نداشت و چون حکومت به دست آنها نبود و نمیتوانستند توقّع داشته باشند که فرمانروایان شهرها از اینگونه تظاهرات شیعیان جلوگیری به عمل آورند، لذا خود مردم پیروان سایر فرق، برای ممانعت شیعیان اقدام میکردند و به خصوص چون با کمال تاسف شیعه نیز از آن آزادی سوء استفاده کرده و به طرفداری از شئون ملّی و قومی خود پرداخته و کارهایی میکرد که باعث ناراحتی دیگران میشد، لذا در ایّام مناسبتهای عمومی درگیریها و جنگهای سختی بین فرق اسلامی روی میداد. و ای کاش همگی احساس مسئولیّت کره، برادری اسلامی خود را حفظ میکردند و کارهایی که انجام گرفت روی نمیداد و آنچه که اتفاق افتاد، صورت نمیگرفت.
البته تا وقتی که آل بویه قدرتی داشتند، سایر مذاهب نمیتوانستند چندان کاری کنند، لکن با ضعف و از هم پاشیدگی قدرت آنها در زمانی که تاریخ آن را بررسی میکنیم، مجال تلافی برای آنان بدست آمد.
(۲) در اینجا نمیخواهیم درباره حوادث و رویدادهای آن دوره سخن به درازا بکشد؛ همین اندازه کافی است که بدانیم: در بغداد، در روز عاشورای سال ۴۰۶ حوادث تاسفباری روی داد «۲۱» و نیز در سال بعد در شهر واسط «۲۲» و در شمال آفریقا به طوری که تاریخ گویای آن است «۲۳» شیعیان را قتل عام کردند.
______________________________
(۲۰) کامل ۷/ ۳۱۰٫
(۲۱) کامل ۷/ ۲۸۱٫
(۲۲) کامل ۷/ ۲۹۵٫
(۲۳) کامل ۷/ ۲۹۴٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۱۷۲
همین طور در بغداد در سال ۴۰۸ «۲۴» و در سال ۴۰۹، کار به قدری سخت شد که ابو عبد اللّه نعمان شیخ مفید را از بغداد تبعید کردند «۲۵» و همین مسائل در سال ۴۱۵ «۲۶» در کوفه و در سال ۴۲۲ «۲۷» بازهم در بغداد تکرار شد.
(۱) ۴- طبیعت نیز با حوادث و رویدادها همراه شده و گویا میخواست تاسّف خود را از ظلم فراگیرنده زمین آشکار نماید:
در سال ۴۰۱ ستاره بزرگی که تا آن وقت از آن بزرگتر دیده نشده بود، بر زمین افتاد (سنگهای بزرگ آسمانی که اصطلاحا به آنها ستاره میگوییم). در همان سال آب دجله بیست و یک ذراع بالا آمد و بسیاری از مردم بغداد و عراق غرق شدند. «۲۸»
در سال ۴۰۶ در بصره و اطراف آن و باء سختی آمد به طوری که قبر کنها از کندن قبر عاجز شده «۲۹» و در شهریور همان سال در شهرهای عراق و بسیاری از شهرهای دیگر، باران زیادی بارید و خسارتها به بار آورد. «۳۰»
(۲) در ماه رمضان سال ۴۱۷ ستاره بزرگی که زمین را روشن کرد، سقوط کرد و صدای هولناکی شنیده شد «۳۱». در سال بعد در عراق تگرگی بارید که به اندازه یک و یا دور رطل وزن داشت که کوچکترینش به اندازه یک تخم مرغ بود. تمام محصول زراعت از بین رفت و جز اندکی باقی نماند. «۳۲»
در بهمن ماه همان سال، در عراق باد سردی وزید، که آب و سرکه یخ بست و گردش دولابها در دجله از کار افتاد.
______________________________
(۲۴) کامل ۷/ ۲۹۹٫
(۲۵) کامل ۷/ ۳۰۰٫
(۲۶) کامل ۷/ ۳۱۶٫
(۲۷) کامل ۷/ ۳۵۵٫
(۲۸) کامل ۷/ ۲۵۶٫
(۲۹) کامل ۷/ ۲۸۱٫
(۳۰) کامل ۷/ ۲۸۱٫
(۳۱) کامل ۷/ ۳۲۷٫
(۳۲) کامل ۷/ ۳۳۰٫
تاریخ غیبت کبری ،ص:۱۷۳
(۱) در سال ۴۲۱ در بلاد اسلامی تگرگ عظیمی بارید و بیشتر آن در عراق بود، و بعد از آن باد سیاه سختی وزیدن گرفت به طوری که درختها را از جای کند.
درختهای بزرگ زیتون را از سوی ناحیه شرق نهروان کند و به طرف غرب افکند. درختهای خرما را از این خانه کنده و به خانههای اطراف با فاصله سه خانه میانداخت. و سقف مسجد جامع بعضی از شهرها را خراب کرد.
برگرفته از کتاب تاریخ غیبت کبری نوشته اقای محمد صدر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *