ارتباط شیعه با معتزله

پرسش هشتم:
علّت تقسیم اصول دین به پنج اصل چیست؟ و آیا ارتباط شیعه با معتزله در آن نقشی داشته است یا نه؟
پاسخ:
شیعه در مسائل اسلامی و مذهبی با همه فرقهها گفتگو و مناظره داشته است که در کتابهای احتجاج و کلام به آنها اشاره شده است، ولی در هیچ یک از مسائل اعتقادی تحت تاثیر آنها قرار نگرفته است، همانگونه که بارها اشاره کردهایم تفکّر شیعی یک تفکّر اصیل اسلامی است، ولی سایر فرقهها نوظهورند.
عقاید شیعه منحصر در این پنج اصل نیست، بلکه شامل مسائل زیاد دیگری هم میشود، البته به یک بیان میتوان عقاید اسلامی و مذهبی را در توحید و نبوّت و معاد یا در توحید و نبوّت خلاصه کرد؛ زیرا سایر عقاید از امامت و معاد و غیر آنها جزء اموری هستند که پیغمبر صلی الله علیه و آله به آن دعوت کرده و از آنها خبر داده است و بر حسب اخبار، ایمان به نبوّت ایمان به تمام آنچه نبیّ از آن خبر داده است.
«الایمان بالنبوه ایمان بکل ما انبا عنه النّبی»؛
[ «اعتقاد به نبوّت برابر است با ایمان به آنچه که پیامبر از آن خبر
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۴۹
داده است».]
بنابراین، پنج اصل: توحید، نبوّت، معاد، عدل و امامت، از جمله عقایدی است که هر مسلمانی باید به آن معتقد باشد، عقل و شرع هم آن را تایید میکند و خلاصه کردن عقاید در این پنج اصل بدان جهت است که شیعه مساله عدل خدا و امامت را هم، در ردیف سایر اصول اعتقادی مهم میداند، ولی اهل تسنن- فرقه اشعری- به آن معتقد نیستند.
شیعه عقاید اسلامی را به طور مستقیم از قرآن مجید و از روایات پیامبر و ائمه معصومین: اخذ کرده است و در هیچ یک از آنها تحت تاثیر معتزله نبوده است چرا که مذهب اعتزال بعدها به وجود آمده است.
اگر میبینیم در بعضی مسائل مذهب اعتزال با شیعه نظر یکسان دارد، صحیح آن است که بگوییم: آنها با واسطه یا بیواسطه این مطلب را از امامان شیعه اخذ کردهاند و مَثل:
«الجبر و التشبیه امویان و العدل و التوحید علویان»
که معروف است، این ادعای ما را تایید میکند.
با وجود این، بعضی از نویسندگان که از مذهب شیعه و سوابق آن بیاطّلاع بودهاند و مذاهب معتزله و اشاعره را مورد بررسی و کاوش قرار دادهاند، چون علمای شیعه از جمله سیّد مرتضی را در بعضی از عقاید با اشاعره مخالف دیدهاند، گمان کردهاند که آنها معتزلی هستند.
سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۴، ص: ۵۱
برگرفته از کتاب سلسله مباحث امامت و مهدویت نوشته آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *